Wraz z powstawaniem Instytutu na Wawelskiej powstawa\u0142y nowoczesne dyscypliny onkologiczne, wpierw by\u0142y to skromne zacz\u0105tki, a z czasem duma polskiej onkologii. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o historii Instytutu Radowego bez przypomnienia sylwetek dw\u00f3ch wspania\u0142ych kobiet: to s\u0105 siostry Sk\u0142odowskie, m\u0142odsza Maria i starsza Bronis\u0142awa, kt\u00f3ra odegra\u0142a ogromn\u0105 rol\u0119 przy powstawaniu Instytutu. M\u00f3wi si\u0119 nawet, \u017ce bez niej kariera Marii by\u0142aby niemo\u017cliwa. To ona wpierw pojecha\u0142a na studia do Pary\u017ca, gdzie po ich uko\u0144czeniu mieszka\u0142a z m\u0119\u017cem, Kazimierzem D\u0142uskim, lekarzem pediatr\u0105, wybitnym dzia\u0142aczem niepodleg\u0142o\u015bciowym. Dzi\u0119ki ich zaproszeniu skromna guwernantka z Warszawy mog\u0142a pojecha\u0107 do Pary\u017ca i rozpocz\u0105\u0107 studia na Sorbonie, a jak te studia si\u0119 sko\u0144czy\u0142y i do czego doprowadzi\u0142y \u2013 wszyscy dobrze wiemy.<\/p>\n
Ju\u017c w 1921 roku, zaledwie w trzy lata po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, Maria Sk\u0142odowska-Curie na spotkaniu z Poloni\u0105 w Chicago powiedzia\u0142a, \u017ce Polska, jak ka\u017cdy niepodleg\u0142y kraj, powinna posiada\u0107 sw\u00f3j instytut radowy. By\u0142o to wtedy zupe\u0142nie nowe poj\u0119cie, gdy\u017c z jednej strony mia\u0142o to by\u0107 miejsce bada\u0144 naukowych nad nowoodkrytym przez Mari\u0119 pierwiastkiem promieniotw\u00f3rczym, ale by\u0142a to tak\u017ce koncepcja po\u0142\u0105czenia bada\u0144 podstawowych z leczeniem nowotwor\u00f3w \u015brodkiem, kt\u00f3ry otwiera\u0142 now\u0105 epok\u0119 w dziejach walki z rakiem.<\/p>\n
W tym samym 1921 roku, z inicjatywy Marii Sk\u0142odowskiej-Curie w Warszawie powsta\u0142o Towarzystwo Instytutu Radowego. Przewodnicz\u0105cym zosta\u0142 znakomity fizjolog prof. Czubalski, prezesem Komitetu, czyli zarz\u0105du by\u0142 nie mniej znakomity patolog prof. Ludwik Paszkiewicz. W t\u0119 inicjatyw\u0119 by\u0142a zaanga\u017cowana du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 rodziny Sk\u0142odowskich: Maria, J\u00f3zef Sk\u0142odowski, jej brat ordynator jednego z oddzia\u0142\u00f3w szpitala Dzieci\u0105tka Jezus, Bronis\u0142awa i Helena, po m\u0119\u017cu Szalejowa, mniej znana, ale to ona w przysz\u0142o\u015bci mia\u0142a gromadzi\u0107 wszystkie pami\u0105tki z zamiarem stworzenia muzeum Marii Sk\u0142odowskiej. Niestety, wszystko to podczas powstania warszawskiego sp\u0142on\u0119\u0142o w budynku na Wawelskiej.<\/p>\n
Znane jest \u017cyczenie Marii, \u017ce jej najgor\u0119tszym pragnieniem jest powstanie instytutu radowego w jej rodzinnym mie\u015bcie. W 1925 roku przypad\u0142a 25 rocznica odkrycia radu. Ta rocznica obchodzona w Pary\u017cu zamieni\u0142a si\u0119 w wielk\u0105 uroczysto\u015b\u0107, a nawet manifestacj\u0119 z udzia\u0142em prezydenta Francji i innych osobisto\u015bci \u015bwiata polityki, nauki i medycyny. Maria otrzyma\u0142a w\u00f3wczas od Francji tzw. dar narodowy w postaci do\u017cywotniej renty, a niejako odpowiedzi\u0105 w Polsce sta\u0142 si\u0119 w tych samych dniach apel Polskiego Komitetu do Zwalczania Raka do ca\u0142ego polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa o dar narodowy, jakim mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 instytut radowy imienia naszej wielkiej rodaczki.<\/p>\n
Odzew spo\u0142ecze\u0144stwa na to wezwanie by\u0142 niewiarygodny. Rozprowadzono wtedy ma\u0142e znaczki po 10 groszy, aby umo\u017cliwi\u0107 w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu udzia\u0142 osobom niezamo\u017cnym. Tych znaczk\u00f3w wykupiono ok. 1,5 mln, by\u0142y te\u017c inne znaczne przekazy pieni\u0119\u017cne. Osoby, kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y ofiar\u0119 w wysoko\u015bci co najmniej 100 z\u0142, otrzymywa\u0142y specjalny dyplom, a ich nazwiska mia\u0142y by\u0107 uwiecznione w samym instytucie. W marcu 1924 roku powo\u0142ano Komitet Polskiego Daru Narodowego z poparciem najwy\u017cszych czynnik\u00f3w pa\u0144stwowych. Honorowym Prezesem pozwoli\u0142 si\u0119 wybra\u0107 \u00f3wczesny Prezydent Polski Stanis\u0142aw Wojciechowski, marsza\u0142ek Senatu zosta\u0142 prezesem Komitetu, czyli jego zarz\u0105du, jego zast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 marsza\u0142ek Sejmu Maciej Rataj.<\/p>\n
Po zebraniu pierwszych 100 tys. z\u0142. postanowiono uroczy\u015bcie wmurowa\u0107 akt erekcyjny pod przysz\u0142y budynek na ul. Wawelskiej. Na t\u0119 uroczysto\u015b\u0107 przyjecha\u0142a do Warszawy Maria Sk\u0142odowska-Curie. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 ona na Ratuszu, gdzie prezydent miasta wr\u0119czy\u0142 Marii honorowe obywatelstwo Warszawy, a tak\u017ce poinformowa\u0142, \u017ce ma\u0142a uliczka, przy kt\u00f3rej zostanie umiejscowiony instytut b\u0119dzie nosi\u0142a jej imi\u0119. W samej uroczysto\u015bci na Wawelskiej wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 najwy\u017csze w\u0142adze pa\u0144stwa z Prezydentem Stanis\u0142awem Wojciechowskim, w\u0142adze uczelniane oraz cz\u0142onkowie rodziny Sk\u0142odowskich.<\/p>\n
Warto tu podkre\u015bli\u0107 istotn\u0105 cech\u0119 Marii Sk\u0142odowskiej-Curie, zupe\u0142nie niewiarygodn\u0105 w naszych czasach \u2013 jej wielk\u0105 bezinteresowno\u015b\u0107. Wraz z Piotrem Curie odm\u00f3wi\u0142a przyj\u0119cia jakichkolwiek patent\u00f3w zwi\u0105zanych ze swymi odkryciami i nie korzysta\u0142a z bajo\u0144skich sum z tego tytu\u0142u, a rad by\u0142 wtedy niezwykle drogi. Jak przysz\u0142o do tego, aby zapewni\u0107 pierwszy gram radu dla warszawskiego instytutu, musia\u0142a zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego o powszechn\u0105 zbi\u00f3rk\u0119 pieni\u0119dzy, aby ten gram radu dla Polski zakupi\u0107. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie na tak\u0105 zbi\u00f3rk\u0119 by\u0142o zbyt ubogie. I tak si\u0119 sta\u0142o, w 1929 roku w Bia\u0142ym Domu, prezydent USA Hoover przekaza\u0142 jej osobi\u015bcie t\u0119 sum\u0119. Ten gram radu by\u0142 podstaw\u0105 p\u00f3\u017aniejszej dzia\u0142alno\u015bci leczniczej Instytutu Radowego w Polsce. Tak by\u0142o do wybuchu wojny, w trakcie okupacji niemieckiej a nawet p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n
O stosunku w\u0142adz do instytutu \u015bwiadczy\u0107 te\u017c mo\u017ce to, \u017ce specjaln\u0105 ustaw\u0105 sejmow\u0105 przekazano nieodp\u0142atnie grunt, na kt\u00f3rym wzniesiono siedzib\u0119 tej plac\u00f3wki badawczo-leczniczej. W maju 1932 roku Instytut Radowy m\u00f3g\u0142 by\u0107 wreszcie otwarty. Wcze\u015bniej z udzia\u0142em Prezydenta Mo\u015bcickiego, Augusta Zaleskiego, ministra spraw zagranicznych, a tak\u017ce marsza\u0142ka Senatu W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza, p\u00f3\u017aniejszego Prezydenta Polski na Obczy\u017anie odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia zespo\u0142u budynk\u00f3w Instytutu Radowego. 29 maja z Pary\u017ca przyjecha\u0142a Maria Sk\u0142odowska-Curie i w obecno\u015bci Prezydenta Mo\u015bcickiego dokona\u0142a jego otwarcia.<\/p>\n
Instytut Radowy szybko sta\u0142 si\u0119 nie tylko w Polsce najnowocze\u015bniejsz\u0105 i jedyn\u0105 tego rodzaju plac\u00f3wk\u0105, ale by\u0142 zaledwie pi\u0105tym takim instytutem, jaki powsta\u0142 w Europie. Pierwszy powsta\u0142 w Pary\u017cu w 1914 roku. Cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 polski instytut by\u0142o po\u0142\u0105czenia bada\u0144 z instytucj\u0105 lecznicz\u0105. W instytucie leczyli si\u0119 pacjenci, kt\u00f3rzy za swoje leczenie p\u0142acili i byli pacjenci \u201ebezp\u0142atni\u201d. Powsta\u0142a i podj\u0119\u0142a dzia\u0142anie plac\u00f3wka w pe\u0142ni przygotowana do nowoczesnego leczenia raka. Po pewnym czasie zacz\u0119\u0142y w niej tworzy\u0107 si\u0119 zacz\u0105tki r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci onkologicznych.<\/p>\n
Do najwa\u017cniejszych postaci tej plac\u00f3wki nale\u017ca\u0142 J\u00f3zef Laskowski, kt\u00f3ry od 1932 r. do 1970 r. pracowa\u0142 w instytucie i sta\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105 polskiej szko\u0142y patologii onkologicznej. Dopracowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce poj\u0119cia histokliniki, czyli oceny preparat\u00f3w mikroskopowych \u0142\u0105cznie z ocen\u0105 obrazu klinicznego. To by\u0142o co\u015b zupe\u0142nie nowego. J. Laskowski \u0142\u0105czy\u0142 tak\u017ce funkcj\u0119 lekarza onkologa, kt\u00f3ry przyjmowa\u0142 pacjent\u00f3w z funkcj\u0105 badacza laboratoryjnego. Spod jego r\u0119ki wysz\u0142o wiele p\u00f3\u017aniejszych s\u0142aw polskiej onkologii.<\/p>\n
Podstaw\u0105 \u00f3wczesnego nowoczesnego leczenia onkologicznego by\u0142a radioterapia, kt\u00f3r\u0105 tworzy\u0142 dr Franciszek \u0141ukaszczyk. Zosta\u0142 wybrany przez Mari\u0119 Sk\u0142odowsk\u0105-Curie i szkolony jeszcze przed otwarciem instytutu, kt\u00f3remu szefowa\u0142 przez 24 lata. Posta\u0107 o wielkiej osobowo\u015bci i silnym charakterze, stworzy\u0142 to, co si\u0119 nazywa klinik\u0105 onkologiczn\u0105 w rozumieniu nowoczesnym. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 tej szko\u0142y by\u0142 rozw\u00f3j radioterapii i radiologii, kt\u00f3re by\u0142y wtedy ca\u0142kowitym novum. Opracowa\u0142 metody post\u0119powania w oparciu o ogromne do\u015bwiadczenia instytutu, w kt\u00f3rym przed wojn\u0105 przewin\u0119\u0142o si\u0119 16 tys. chorych. Zapocz\u0105tkowa\u0142 badania kliniczne, co zaowocowa\u0142o ukazaniem si\u0119 jeszcze przed wojn\u0105 ko\u0142o 50 publikacji o charakterze naukowym.<\/p>\n
W Instytucie Radowym rozpocz\u0119to prace nad nowoczesn\u0105 organizacja walki z rakiem. Franciszek \u0141ukaszczyk uwa\u017ca\u0142, \u017ce w tym celu powinna powsta\u0107 sie\u0107 plac\u00f3wek onkologicznych w ca\u0142ym kraju. Wtedy ta sie\u0107 jeszcze nie powsta\u0142a, gdy\u017c lecznictwo onkologiczne by\u0142o specjalistyczne i przez to nieliczne. Dopiero tworzy\u0142y si\u0119 tego rodzaju plac\u00f3wki we Lwowie i Wilnie, ale by\u0142y s\u0142abo wyposa\u017cone i liczy\u0142y zaledwie po kilkana\u015bcie \u0142\u00f3\u017cek.<\/p>\n
Kontynuatorem tej my\u015bli by\u0142 Tadeusz Koszarowski, kt\u00f3ry nie tylko jako pierwszy stworzy\u0142 rejestr nowotwor\u00f3w w 1953 r., ale jako pierwszy tworzy\u0142 nauk\u0119 epidemiologii nowotwor\u00f3w. W oparciu o swoje badania epidemiologiczne i prognozowanie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107 jaki b\u0119dzie wzrost zachorowa\u0144 na nowotwory i w rezultacie walczy\u0107 o powstanie tak wspania\u0142ej\u00a0 instytucji jako obecne Centrum Onkologii na warszawskim Ursynowie.<\/p>\n
Franciszek \u0141ukaszczyk zmar\u0142 w 1956 r. w wyniku swego po\u015bwi\u0119cenia, a jest to historia niezwyk\u0142a. Podczas powstania warszawskiego nie znajdowa\u0142 si\u0119 na terenie Wawelskiej, gdy\u017c by\u0142 poza Warszaw\u0105. Podobno za bi\u017cuteri\u0119 swojej \u017cony przekupi\u0142 za\u0142og\u0119\u00a0 niemieckiego wozu wojskowego, wjecha\u0142 z tymi Niemcami do p\u0142on\u0105cej Warszawy i ukryty przed\u00a0 okupantem rad fizycznie z instytutu zabra\u0142. Najpierw przechowywa\u0142 go pod Warszaw\u0105, a potem przewi\u00f3z\u0142 i ukry\u0142 w Poroninie, gdzie by\u0142 przechowywany do ko\u0144ca wojny. Uzyska\u0142 wtedy tak du\u017c\u0105 dawk\u0119 promieniowania, \u017ce skutecznie skr\u00f3ci\u0142a mu ona \u017cycie.<\/p>\n
Bardzo bliska sercu Marii Sk\u0142odowskiej-Curie by\u0142a fizyka medyczna i pocz\u0105tkowo to ona dobiera\u0142a najbardziej utalentowane jednostki do rozwoju tej specjalno\u015bci. Jej wyborem obok znakomitego Franciszka Lukaszczyka by\u0142 m.in. Cezary Paw\u0142owski, kt\u00f3ry w 1936 r. rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w pracowni fizycznej instytutu. W tym czasie instytut odwiedzi\u0142 znakomity uczony Fryderyk Joliot wraz z \u017con\u0105 Iren\u0105 i tak byli zbudowani poziomem badawczym tej pracowni, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy ze swojej nagrody Nobla przeznaczyli na jej wyposa\u017cenie.<\/p>\n
Dobrze si\u0119 tak\u017ce zas\u0142u\u017cy\u0142a pracowni fizyki medycznej prof. Gwiazdowska. Badania podstawowe odbywa\u0142y si\u0119 w budynku, kt\u00f3ry na Wawelskiej stoi do dzisiaj. Pracowa\u0142 tam dr Zakrzewski, kt\u00f3ry znakomicie zapowiada\u0142 si\u0119 w swej specjalno\u015bci, ale zosta\u0142 zaaresztowany przez Niemc\u00f3w, trafi\u0142 do O\u015bwi\u0119cimia, gdzie zgin\u0105\u0142. R\u00f3wnie\u017c pocz\u0105tki medycyny nuklearnej nale\u017c\u0105 do instytutu na Wawelskiej \u2013 tworzy\u0142 j\u0105 prof. W\u0142adys\u0142aw Jasi\u0144ski. Pierwsz\u0105 pracowni\u0119 izotopow\u0105 stworzy\u0142 w 1957 roku. Jest tak\u017ce autorem pierwszego podr\u0119cznika o zastosowaniu izotop\u00f3w. Na Wawelskiej zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 w 1965 roku pierwszy polski scentygraf.<\/p>\n
Chirurgia na pocz\u0105tku by\u0142a troch\u0119 w cieniu, gdy\u017c \u201eszko\u0142a paryska\u201d, kt\u00f3r\u0105 reprezentowa\u0142 F. \u0141ukaszczyk traktowa\u0142a chirurgi\u0119 jako co\u015b pomocniczego. Nie by\u0142o tak\u017ce sta\u0142ego oddzia\u0142u a jedynie dochodzi\u0142 i wykonywa\u0142 dorywczo zabiegi operacyjne znany chirurg doc. Jerzy Rutkowski. W okresie okupacji na te zabiegi ze Szpitala Wolskiego przyje\u017cd\u017ca\u0142 s\u0142ynny p\u00f3\u017aniej dr Leon Manteuffel, a wraz z nim jego wsp\u00f3\u0142pracownik Tadeusz Koszarowski, kt\u00f3ry zapisa\u0142 si\u0119 w polskiej medycynie jako tw\u00f3rca chirurgii onkologicznej.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki staraniom tego wybitnego lekarza w okresie powojennym powsta\u0142 w instytucie sta\u0142y oddzia\u0142 chirurgii onkologicznej. W 1961 r. zaistnia\u0142a specjalizacja w zakresie chirurgii onkologicznej, a w 1972 roku kiedy prof. T. Koszarowski zosta\u0142 dyrektorem instytutu, przekaza\u0142 kierowanie klinik\u0105 swoim nast\u0119pc\u0105. Tak\u017ce wcze\u015bnie, bo ju\u017c w 1933 r. powsta\u0142a pracownia radiologiczna, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 dr Trojanowski, ale w\u0142a\u015bciwy pocz\u0105tek radiodiagnostyki onkologicznej datuje si\u0119 na rok 1947., co zwi\u0105zane by\u0142o z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 dr Duraczewskiego. Jego zesp\u00f3\u0142 wykonywa\u0142 m.in. pierwsze w Polsce badania mammograficzne. W instytucie na Wawelskiej mia\u0142a pocz\u0105tek pierwsza w Polsce chemioterapia, ale w\u0142a\u015bciwa klinika chemioterapii powsta\u0142a dopiero w 1974 r.<\/p>\n
Dalsze losy polskiej medycyny onkologicznej zwi\u0105zane s\u0105 z powstaniem sieci centr\u00f3w onkologicznych z wiod\u0105cym Centrum Onkologicznym-Instytut im. Marii Sk\u0142odowskiej na czele.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wraz z powstawaniem Instytutu na Wawelskiej powstawa\u0142y nowoczesne dyscypliny onkologiczne, wpierw by\u0142y to skromne zacz\u0105tki, a z czasem duma polskiej onkologii. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o historii Instytutu Radowego bez przypomnienia sylwetek dw\u00f3ch wspania\u0142ych kobiet: to s\u0105 siostry Sk\u0142odowskie, m\u0142odsza Maria i starsza Bronis\u0142awa, kt\u00f3ra odegra\u0142a ogromn\u0105 rol\u0119 przy powstawaniu Instytutu. M\u00f3wi si\u0119 nawet, \u017ce bez niej kariera Marii by\u0142aby niemo\u017cliwa. To ona wpierw pojecha\u0142a na studia do Pary\u017ca, gdzie po ich uko\u0144czeniu mieszka\u0142a z m\u0119\u017cem, Kazimierzem D\u0142uskim, lekarzem pediatr\u0105, wybitnym…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2176,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-2168","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-articles","post-has-thumbnail"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2168","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2168"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2169,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2168\/revisions\/2169"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sior.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}