Joomla Free Themes by iPage Complaints

Rak jelita grubego

Co należy wiedzieć?

Rozmowa z dr n. med. Markiem Bębenkiem - Ordynatorem I Oddziału Chirurgii Onkologicznej Dolnośląskiego Centrum Onkologii we Wrocławiu

Panie Doktorze, w jakim wieku rozwija się rak okrężnicy (nowotwór okrężnicy) i jak się go rozpoznaje?

Okrężnica jest częścią jelita grubego. całe jelito grube składa się z dwu części składowych - okrężnicy i odbytnicy. Ponieważ obie te części stanowią całość anatomiczną, omawiając choroby nowotworowe tego narządu powinniśmy używać nazwy „jelito grube". Większość nowotworów jelita grubego, bo aż 70 proc. rozwija się w jego końcowym odcinku, czyli esicy i odbytnicy. Gros nowotworów jelita grubego ujawnia się po 50 roku życia, a zaledwie 5 proc. zachorowań występuje poniżej tego wieku i może być związana z dziedziczeniem genów odpowiedzialnych za rozwój tej choroby, ale o tym powiem później. Celowo użyłem sformułowania „ujawnia się", ponieważ w chwili wykrycia tego nowotworu i wystąpienia objawów chorobowych, które zresztą mogą być bardzo niecharakterystyczne, choroba rozwija się już co najmniej 5 lat.
Choroby nowotworowe w tej okolicy, podobnie zresztą jak większość nowotworów ludzi dorosłych, są schorzeniami przewlekłymi. W początkowej fazie rozwoju, która może trwać kilka lat, rak jelita grubego nie daje żadnych objawów. Jedynym badaniem dającym szansę wykrycia choroby na tym etapie jest kolonoskopia, a w niektórych przypadkach sigmoidoskopia lub rektoskopia. Tylko w ten sposób można wykryć, a co najważniejsze usunąć polipy gruczołowe ze ściany jelita (polip gruczołowy jest stanem przedrakowym, a jego przemiana w raka może nawet trwać do 5 lat).
Pozostawione polipy rosną bardzo powoli, a część z nich po wielu latach ulega przemianie w raka. Tak więc dla bezpieczeństwa każdy z nas powinien mieć wykonane co 5 lat badanie kolonoskopowe, polegające na oglądaniu całego jelita grubego i usuwaniu ewentualnie znalezionych polipów. Ze względu na wyższe zagrożenie zachorowaniem po pięćdziesiątce pierwsza kolonoskopia zalecana jest około pięćdziesiątego roku życia.

Rozwinięty guz nowotworowy może z kolei dawać różne objawy w zależności od miejsca gdzie się rozwija. Raki zlokalizowane w prawej części jelita grubego, czyli w kątnicy (miejsce połączenia jelita grubego z cienkim) oraz we wstępnicy i części poprzecznicy często nie dają żadnych objawów i są wykrywane przypadkowo. Część guzów w tej okolicy może być wyczuwalna przy dotykaniu brzucha. Inne objawy towarzyszące nowotworom tej okolicy to uczucie ucisku i dyskomfortu w brzuchu określane przez lekarzy terminem objawów dyspeptycznych. Kolejnym objawem towarzyszącym rakom prawej części jelita grubego może być uczucie zmęczenia i osłabienie spowodowane niedokrwistością.

Inaczej manifestują się nowotwory lewej części jelita grubego (zstępnica, esica i odbytnica) - towarzyszą im objawy stopniowo narastającej niedrożności przewodu pokarmowego z krwawieniem z odbytnicy. Najczęstszym sygnałem zauważalnym przez pacjentów jest obecność krwi w stolcu. Pojawienie się takiego objawu powinno być impulsem do pilnego kontaktu z lekarzem i wykonania badania endoskopowego, które jednoznacznie określi przyczynę krwawienia.

Czy istnieje większa skłonność do rozwoju raka jelita grubego u mężczyzn?

Na Dolnym Śląsku rocznie występuje około 1300 nowych zachorowań na raka jelita grubego. niepokojący jest trend wzrostowy zachorowań wynoszący 4 proc. Jeśli on się utrzyma, to za 10 lat liczba zachorowań przekroczy 1500 rocznie. Już w tej chwili rak jelita grubego jest drugim co do częstości zachorowań wśród ludzi, za rakiem gruczołu piersiowego u kobiet i rakiem płuca u mężczyzn. U mężczyzn rak jelita grubego jest nieco częstszy, ale różnica nie jest duża. U obu płci, jak wcześniej wspomniałem, jest to drugi co do częstości zachorowań nowotwór złośliwy.

Czy rak jelita grubego jest zawsze chorobą śmiertelną, czy można się z tego nowotworu wyleczyć?

Wyniki leczenia raka jelita grubego zależą od stopnia zaawansowania choroby. We wczesnych stadiach, kiedy guz ograniczony jest jedynie do błony śluzowej jelita (I stopień) skuteczność leczenia, polegająca na chirurgicznym usunięciu zmiany wraz z częścią jelita, jest stuprocentowa. W IV stopniu zaawansowania klinicznego, kiedy pojawiają się przerzuty odległe (w wątrobie, płucach i innych narządach) wyniki leczenia mimo stosowania różnych metod leczenia onkologicznego (chirurgia, radioterapia i chemioterapia) są dużo o gorsze i 5-letnie przeżycia nie przekraczają 10 proc. w całej grupie chorych wyleczalność mierzona 5-letnimi przeżyciami wynosi 45-60 proc.

Czy po operacji może nastąpić nawrót raka jelita grubego?

Rak jelita grubego, jak każdy nowotwór złośliwy, może dawać nawroty miejscowe i przerzuty odległe. Zminimalizować ilość nawrotów można poprzez doskonalenie techniki chirurgicznej oraz stosowanie coraz bardziej wyrafinowanego leczenia uzupełniającego w postaci chemioterapii lub stosowania tzw. leczenia celowanego, ukierunkowanego na komórkę nowotworową.
Od kilkunastu lat w nowotworach odbytnicy stosuje się przed zaplanowaną operacją chemio i radioterapię, której zadaniem jest zmniejszenie guza i poprawienie możliwości doszczętności zabiegu.
Leczenie takie określa się terminem „neoadjuwantowe". W przypadku pojawienia się nawrotu miejscowego raka jelita grubego lub przerzutów stosuje się obecnie wielodyscyplinarne postępowanie terapeutyczne, polegające na połączeniu różnych technik chirurgicznych z nowoczesną chemioterapią i radioterapią. Dzięki temu nawrót raka jelita nie musi być chorobą śmiertelną.

Panie doktorze, czy rak jelita grubego jest chorobą dziedziczną?

Większość zachorowań na raka jelita grubego jest sporadyczna, czyli nie jest związana z dziedziczeniem. Jednak u około 10 proc. chorych stwierdza się tzw. agregację rodzinna nowotworów, tzn. u kilku członków rodziny wystąpiły nowotwory złośliwe, ale nie znaleziono genu odpowiedzialnego za zachorowanie. Z kolei u 5 proc. chorych można potwierdzić tło genetyczne i są to chorzy z tzw. zespołem Lynch 1 i Lynch 2 (HNPCC - hereditary non polipositas colorectal cancer) i chorzy z polipowatością rodzinną jelita grubego. rak rozwija się u tych pacjentów nawet przed 20 rokiem życia i wymaga bardzo agresywnego postępowania, łącznie z usunięciem całego jelita grubego.

Czy nowoczesne zwyczaje sprzyjają rozwojowi tego rodzaju raka?

W ostatnich latach obserwujemy stały wzrost zachorowań na raka jelita grubego, prawdopodobnie związany z postępem cywilizacyjnym i zmianami w sposobie ożywiania się oraz starzeniem się społeczeństwa (im starszy człowiek, tym bardziej prawdopodobne zachorowanie na nowotwór). Podstawowe zagrożenie wynika ze sposobu odżywiania się.
Upraszczając można powiedzieć, że im więcej spożywamy mięsa, zwłaszcza czerwonego i im bardziej nasze pokarmy są przetworzone (wędzenie, smażenie, grillowanie) tym większą szansę mamy po następnych kilkunastu latach wyhodować raka okrężnicy. Jeśli wyłączymy z naszego menu warzywa, czyli ograniczymy spożycie błonnika, to dodatkowo to zagrożenie wzmacniamy. Dodatkowym czynnikiem ryzyka są schorzenia metaboliczne spowodowane brakiem ruchu i używkami.

Jak można uniknąć raka jelita grubego, jaki sposób odżywiania może być związany z rozwojem nowotworu jelita grubego?

Ryzyko można zminimalizować realizując zasadę zdrowego odżywiania i „zdrowego" funkcjonowania uwzględniającego ruch, unikanie nadmiernej ilości używek, alkoholu i dymu tytoniowego (w etiologii raka jelita grubego palenie papierosów jest jednym z czynników ryzyka).
Istotne znaczenie mają okresowe badania kontrolne, które umożliwiają wykrycie i usunięcie polipów jelita grubego, a które są stanem przedrakowym.

Jak postępować w przypadku podejrzenia nowotworu okrężnicy?

Jeśli pacjent ma jakiekolwiek podejrzenia nowotworu jelita grubego, powinien zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, gastroenterologa, chirurga lub onkologa celem zaplanowania koniecznych badań służących rozpoznaniu. Podstawowe badania to test na krew utajoną w kale i badania endoskopowe.
Najważniejszym badaniem jest kolonoskopia z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego z guza.
W przypadku potwierdzenia w badaniu kolonoskopowym guza jelita grubego dla pełnego rozpoznania potrzeba wykonać jeszcze badanie markera nowotworowego CEA, rtg. klatki piersiowej, TK lub MRI brzucha oraz badań morfologicznych krwi.
O dalszym postępowaniu zadecyduje specjalista onkolog, który zaplanuje szczegółowo leczenie polegające na odpowiednim skojarzeniu operacji z radioterapią i podawaniem leków cytostatycznych.
Leczenie nowotworów jelita grubego powinno być prowadzone w ośrodkach referencyjnych, które dysponują wszystkimi potrzebnymi narzędziami i mają doświadczenie w kojarzeniu różnych dostępnych metod pomocnych w zwalczaniu tej choroby.

Rozmawiała Ewa Schroder

Źródło: Magazyn Dolnośląski ZDROWIE, numer 34, wiosna 2011


Odsłony: 15544